ABCDE
Algoritme met per letter herkennen en interventie.
Laden…
Spoort binnen ongeveer één minuut een reanimatiesituatie en andere onmiddellijke bedreigingen op. Werk in volgorde en behandel eerst wat onmiddellijk levensbedreigend is.
Kijk vóór je aanraakt: wat is er gebeurd, hoeveel slachtoffers, welke krachten of stoffen, welke lichaamshouding?
Gebruik BBB als snelle pluis/niet-pluis-indruk:
- Breathing: normaal, duidelijk meer arbeid, luidruchtig of afwezig?
- Body colour: normaal, bleek, grauw of blauw?
- Behaviour: alert en passend, onrustig, verward, afwezig of niet reagerend?
Bescherm jezelf, de omstanders en het slachtoffer. Denk aan verkeer, elektriciteit, brand of rook, water, instorting, agressie, scherpe voorwerpen en giftige stoffen.
- Gebruik beschikbare beschermingsmiddelen.
- Benader niet wanneer dit niet veilig kan; roep gespecialiseerde hulp via 112.
- Verplaats niet nodeloos; enkel bij onmiddellijk, niet anders beheersbaar gevaar naar de dichtstbijzijnde veilige plek.
Benader in het gezichtsveld, stel jezelf voor en spreek het slachtoffer aan. Vraag wat er gebeurd is.
Geen reactie? Schud voorzichtig aan beide schouders. Blijft een reactie uit, dan is de persoon bewusteloos.
Open bij bewusteloosheid de luchtweg met hoofd-kantel-kin-lift.
- Kijk enkel naar zichtbaar materiaal in de mond; geen blinde vingerveeg.
- Bij vermoeden van wervelletsel: beperk nekbeweging en gebruik de kaakduwtechniek (jaw thrust); een vrije luchtweg blijft prioritair.
- Laat dit eventueel overnemen zodat jij de benadering verderzet.
Houd de luchtweg open, kijk naar beweging van borstkas en buik, luister naar ademgeluiden en voel de luchtstroom. Stop zodra je normale ademhaling vaststelt of na maximaal 10 seconden.
Gaspen, happen of twijfel is geen normale ademhaling.
112 bij bewusteloosheid: laat bij voorkeur iemand anders onmiddellijk bellen. Alleen? Bel zonder uitstel op luidspreker en beoordeel de ademhaling terwijl de oproep tot stand komt.
Zoek naar bloed dat gutst of spuit of kleding doordrenkt. Oefen onmiddellijk stevige directe druk uit en houd die ononderbroken aan; neem doordrenkt materiaal niet weg, voeg toe.
- Niet onder controle of directe druk onmogelijk bij arm of been? Leg zonder tijdverlies een tourniquet aan volgens de instructies.
- Vermijd geïmproviseerde knevelverbanden.
- Noteer het tijdstip, laat de tourniquet zichtbaar en verwijder hem niet zelf.
Zichtbare catastrofale bloeding wacht niet: laat een tweede helper drukken en organiseer tegelijk reactie- en ademhalingscontrole.
- Vermoedelijke circulatiestilstand: niet reagerend en geen normale ademhaling → 112, reanimatie en AED.
- Kritieke patiënt: ademt, maar bedreigde vitale functie, bewusteloosheid of ernstige bloeding → vroege hulp/112, onmiddellijke actie en ABCDE.
- Niet-onmiddellijk kritieke patiënt: alert, normale kleur en ademhaling → ABCDE, gerichte anamnese, eerste hulp en opvolging.
Doorloop ABCDE in volgorde. Start de behandeling onmiddellijk bij een levensbedreigend probleem vóór je naar de volgende letter gaat. De eerste doorloop is kwalitatief: kijken, luisteren en voelen.
Spreken veronderstelt luchtverplaatsing, maar korte woorden of toenemende heesheid tonen een verslechterende A. Een stille luchtweg bij zichtbare ademarbeid kan ernstig afgesloten zijn.
| Herkennen | Interventie |
|---|---|
| Kijk: mondholte, corpus alienum, braaksel of bloed, zwelling mond/tong, aangezichtsletsel | Verwijder enkel zichtbaar los materiaal uit de mond; bij anafylaxie adrenaline 0,5 mg i.m. |
| Luister: hoorbare ademhaling, snurken, gorgelen, stridor, heesheid | Open de luchtweg: hoofdkantel-kinlift of jaw thrust (cave nekletsel); roep vroeg hulp |
| Voel: luchtstroom aan mond en neus, drukpijn cervicale wervelkolom | Immobilisatie bij verdenking nekletsel; beeldvorming via NEXUS of Canadian C-spine rule |
| Vraag: laat een korte zin zeggen — spreekt de patiënt vlot? | Laat effectief hoesten bij verslikking; volg het verslikkings- of anafylaxiepad |
| Doe: bedreigde luchtweg ondanks interventie | Roep hulp anesthesie, overweeg mayotube of advanced airway |
| Doe: geen waarneembare ademhaling en niet reagerend | Start BLS |
| Controleer: stem, luchtstroom en geluiden na elke interventie | Ga naar B, maar keer terug bij nieuw geluid, braken of dalend bewustzijn |
Een korte zin niet kunnen uitspreken is alarmerend. Minder luid piepen kan verbetering zijn, maar ook uitputting.
| Herkennen | Interventie |
|---|---|
| Kijk: houding, ademfrequentie en -arbeid, diepte en regelmaat, symmetrische thoraxexcursies, hulpademhalingsspieren, intrekkingen, fladdersegment, verhoogde CVD, thoraxwonden, cyanose, uitputting | 15 l O2 via non-rebreathing masker, pulsoximeter aanbrengen |
| Luister: ademgeruis en percussie gelijk in 4 kwadranten? piepen, reutelen, kreunen of opvallend stille ademhaling | Beeldvorming bij asymmetrie; bij pneumo- of hematothorax thoraxdrain |
| Voel: subcutaan emfyseem, trachea midline? | Beeldvorming |
| Vraag: laat een volledige zin uitspreken | Lukt dat niet: alarmerend teken — roep hulp of bel 112 |
| Doe: spanningspneumothorax (klinische diagnose) | Naalddecompressie 5e intercostaal midaxillair, daarna thoraxdrain |
| Doe: inspanning stoppen, meest comfortabele houding (nooit tot liggen dwingen), knellende kleding los | Help bij eigen voorgeschreven inhalatiemedicatie |
| Controleer: zinnen, kleur, ademarbeid, geluid, saturatie en bewustzijn | Herbeoordeel na elke interventie; keer terug naar A bij verslechtering |
Shock is onvoldoende weefseldoorbloeding; je hoeft het type niet te bepalen om te handelen.
| Herkennen | Interventie |
|---|---|
| Kijk: actieve bloeding, bleek, klam of gemarmerd, collaps, onrust of verwardheid | Manuele druk of tourniquet; vulling via twee infusen (NaCl 0,9% of Ringerlactaat) |
| Luister: gedempte harttonen; verminderd ademgeruis met gedempte percussie | Echo cor; beeldvorming en eventueel thoraxdrain (1500 ml direct of 200 ml/u gedurende 2-4 u: thoracotomie) |
| Voel: pols (sterkte, snelheid, regelmaat), capillaire refill, huidtemperatuur, defense abdomen, instabiel bekken, afwijking lange pijpbeenderen | Echo volgens FAST; pelvic wrap met inversie van de voeten; tractie en beeldvorming |
| Vraag: drukkende borstpijn met uitstraling, duizeligheid, dorst | Laagdrempelig ECG; bel 112 bij shocktekens of borstpijn |
| Doe: bloedafname | Bloedbeeld, chemie, stolling, kruisbloed, eventueel toxicologie |
| Doe: geen effect van vulling of persisterende shock | Bloedproducten; tranexaminezuur 1 g over 10 min i.v. bij massaal bloedverlies; roep traumachirurg of cardioloog |
| Controleer: polsfrequentie continu, regelmatig bloeddruk, kleur, bewustzijn en bloeding | Voorkom afkoeling; herbeoordeel na elke interventie |
Een D-probleem kan door A, B of C veroorzaakt zijn. Herhaal de ABC-stappen bij elke bewustzijnsverandering.
| Herkennen | Interventie |
|---|---|
| Kijk: alertheid en gedrag, pupilreflexen, gelaatsasymmetrie, krachtsverschil, stuipen, tongbeet, urineverlies, afwijkingen behaarde hoofdhuid | EMV-score bepalen; focaal neurologisch onderzoek |
| Voel: glycemie prikken, drukpijn schedel, tekenen van hoofdletsel | Geef enkel snelle suiker bij wakker zijn en veilig slikken |
| Vraag: oriëntatie, BE-FAST (Balance, Eyes, Face, Arm, Speech, Time), tijdstip laatst normaal | Bel 112 volgens de alarmcriteria; laagdrempelig CT-cerebrum |
| Doe: dalend bewustzijn of stuipen | Bescherm tegen letsel, herhaal A-B-C, roep neuroloog of neurochirurg |
| Controleer: reactie, spreken, kracht en slikken | Na stuipen of collaps opnieuw SSS-ABC |
Een volledig top-tot-teenonderzoek hoort bij de secondary survey, niet bij deze eerste doorloop.
| Herkennen | Interventie |
|---|---|
| Kijk: volledig lichaam op wonden, hematomen, brandwonden, zwelling, prik- of steekspoor, vervorming, uitslag, chemische stof | Manuele druk of tourniquet; beeldvorming; stop de blootstelling als dat veilig kan |
| Voel: temperatuur, klamme of koude huid, palpatie wervelkolom via log roll | Actief koelen of opwarmen; immobilisatie en beeldvorming |
| Vraag: letselmechanisme, blootstelling aan warmte, koude, elektriciteit, rook of stoffen | Denk opnieuw A-B-C: inhalatieletsel, anafylaxie, grote brandwond, intoxicatie |
| Doe: ontkleed enkel wat nodig is | Bescherm privacy en beperk warmteverlies |
| Controleer: re-assessment na iedere interventie | Secondary survey: top-teen onderzoek |
Afronden en blijven opvolgen: gerichte voorgeschiedenis, comfort en terugkeren naar A.
- Gebeurtenis: wat gebeurde eerst, welke krachten of stoffen, was er bewustzijnsverlies, hoe evolueerde het?
- Klacht: begin, verloop, uitlokkende of verlichtende factoren, aard, plaats en uitstraling, ernst en tijdsverloop (PQRST als geheugensteun).
- VLAM: voorgeschiedenis, laatste maaltijd, allergieën en medicatie.
Stel korte vragen tijdens ABCDE enkel wanneer ze de prioriteit niet vertragen. Bij een instabiele patiënt is een onvolledige anamnese veiliger dan een vertraagde interventie.
Comfort is geen extraatje op het einde, maar een houding tijdens de hele hulpverlening.
- Bied structuur: wie je bent, wat je ziet, wat je doet en welke hulp onderweg is. Beloof geen uitkomst of diagnose.
- Vraag toestemming, kondig aanraking aan en respecteer privacy en culturele of religieuze behoeften.
- Beperk koude, hitte, regen, lawaai, toeschouwers, pijnlijke beweging en eenzaamheid.
- Luister, herhaal eenvoudige informatie en controleer of het begrepen is.
Keer na elke interventie en bij elke verandering terug naar A. Controleer of de behandeling werkt, of de toestand verslechtert en of er nieuwe problemen ontstaan.
Draag veranderingen en uitgevoerde handelingen gestructureerd over aan de professionele hulpverleners.